హలో టెక్ మిత్రులారా! సాఫ్ట్వేర్ రంగంలో ఉన్నా, లేదా కొత్తగా టెక్నాలజీ నేర్చుకుంటున్నా.. మీకు కచ్చితంగా ఎదురయ్యే ఒక పదం "Linux". అందులోనూ ఆ నల్లటి స్క్రీన్ (Terminal) చూస్తేనే చాలా మందికి ఒక రకమైన భయం మొదలవుతుంది. "ఎక్కడ తప్పు కమాండ్ టైప్ చేస్తే సిస్టమ్ పాడవుతుందో?" అని సందేహపడుతుంటారు.
కానీ వాస్తవానికి, గ్రాఫికల్ యూజర్ ఇంటర్ఫేస్ (GUI) కంటే టెర్మినల్ ద్వారా పనులు చేయడం చాలా వేగంగా, సులభంగా ఉంటుంది. మీ భయాన్ని పోగొట్టి, మిమ్మల్ని లైనక్స్ కి పరిచయం చేయడానికి.. ప్రతి ఒక్కరూ కచ్చితంగా తెలుసుకోవాల్సిన 20 బేసిక్ Linux Commands ని ఈ బ్లాగ్లో పంచుకుంటున్నాను.
📂 1. నావిగేషన్ & డైరెక్టరీస్ (ఫైల్స్ మరియు ఫోల్డర్స్)
1. pwd (Print Working Directory)
మీరు ప్రస్తుతం టెర్మినల్ లో ఏ డైరెక్టరీ (ఫోల్డర్) లో ఉన్నారో ఇది చూపిస్తుంది.
ఉదాహరణ:
pwd
2. ls (List)
మీరు ఉన్న డైరెక్టరీలో ఏయే ఫైల్స్, ఫోల్డర్స్ ఉన్నాయో తెలుసుకోవడానికి ఇది వాడతారు.
ఉదాహరణ:
lsలేదాls -l(వివరంగా చూడటానికి)
3. cd (Change Directory)
ఒక ఫోల్డర్ నుంచి వేరొక ఫోల్డర్కి వెళ్లడానికి ఇది ఉపయోగిస్తాం.
ఉదాహరణ:
cd Documents(డాక్యుమెంట్స్ ఫోల్డర్ కి వెళ్ళడానికి),cd ..(వెనక్కి రావడానికి)
4. mkdir (Make Directory)
కొత్తగా ఒక ఫోల్డర్ క్రియేట్ చేయడానికి.
ఉదాహరణ:
mkdir NewFolder
5. rmdir (Remove Directory)
ఖాళీగా ఉన్న ఫోల్డర్ను డిలీట్ చేయడానికి.
ఉదాహరణ:
rmdir OldFolder
📄 2. ఫైల్ మేనేజ్మెంట్ కమాండ్స్
6. touch
కొత్తగా ఒక ఖాళీ ఫైల్ను సృష్టించడానికి ఈ కమాండ్ వాడతారు.
ఉదాహరణ:
touch file.txt
7. rm (Remove)
ఫైల్స్ని శాశ్వతంగా డిలీట్ చేయడానికి. (జాగ్రత్తగా వాడాలి!)
ఉదాహరణ:
rm file.txt
8. cp (Copy)
ఒక ఫైల్ని మరొక చోటికి కాపీ చేయడానికి.
ఉదాహరణ:
cp source.txt destination.txt
9. mv (Move)
ఫైల్స్ని వేరొక ఫోల్డర్కి మూవ్ చేయడానికి లేదా ఫైల్ పేరు మార్చడానికి (Rename).
ఉదాహరణ:
mv oldname.txt newname.txt
👁️ 3. ఫైల్స్ చదవడం & వెతకడం
10. cat (Concatenate)
ఒక ఫైల్ లోపల ఉన్న డేటాని టెర్మినల్ లోనే ఓపెన్ చేసి చదవడానికి.
ఉదాహరణ:
cat notes.txt
11. head
ఒక ఫైల్ లోని మొదటి 10 లైన్స్ మాత్రమే చూడటానికి.
ఉదాహరణ:
head data.csv
12. tail
ఫైల్ లోని చివరి 10 లైన్స్ చూడటానికి (ముఖ్యంగా ఎర్రర్ లాగ్స్ చెక్ చేయడానికి డెవలపర్స్ వాడే బ్రహ్మాస్త్రం).
ఉదాహరణ:
tail error.log
13. grep
ఒక ఫైల్ లోపల పర్టిక్యులర్ పదం ఎక్కడ ఉందో వెతకడానికి.
ఉదాహరణ:
grep "error" logfile.txt
14. find
మీ సిస్టమ్ మొత్తంలో ఒక ఫైల్ లేదా ఫోల్డర్ ఎక్కడ దాక్కుందో వెతకడానికి.
ఉదాహరణ:
find / -name "document.txt"
⚙️ 4. సిస్టమ్ & ప్రాసెస్ మేనేజ్మెంట్
15. top
విండోస్లో మనం వాడే 'Task Manager' లాంటిది. సిస్టమ్ లో ఏ ప్రోగ్రామ్ ఎంత RAM, CPU వాడుకుంటుందో లైవ్గా చూడొచ్చు.
ఉదాహరణ:
top(బయటకు రావడానికి 'q' నొక్కాలి)
16. df (Disk Free)
మీ హార్డ్ డిస్క్లో ఎంత స్పేస్ ఖాళీగా ఉంది, ఎంత వాడారు అని తెలుసుకోవడానికి.
ఉదాహరణ:
df -h(-h అంటే హ్యూమన్ రీడబుల్ ఫార్మాట్ MB/GB లలో)
17. free
మీ సిస్టమ్ RAM ఎంత ఖాళీగా ఉంది, ఎంత వాడుకలో ఉందో చూపిస్తుంది.
ఉదాహరణ:
free -m(MB లలో చూడటానికి)
18. chmod (Change Mode)
ఒక ఫైల్కి ఎవరెవరికి యాక్సెస్ ఉండాలి (Read, Write, Execute పర్మిషన్స్) అని సెట్ చేయడానికి.
ఉదాహరణ:
chmod 777 script.sh
🌐 5. నెట్వర్క్ & ఇతర ఉపయోగాలు
19. ping
మీ సిస్టమ్కి ఇంటర్నెట్ వస్తుందా లేదా ఏదైనా సర్వర్ రెస్పాండ్ అవుతుందా అని చెక్ చేయడానికి.
ఉదాహరణ:
ping google.com
20. history & clear
history: మీరు ఇంతకు ముందు టైప్ చేసిన కమాండ్స్ లిస్ట్ మొత్తం చూడటానికి.clear: మీ టెర్మినల్ నిండా అక్షరాలు ఉండి కన్ఫ్యూజింగ్ గా అనిపిస్తే, స్క్రీన్ మొత్తం క్లీన్ చేయడానికి.
లైనక్స్ నేర్చుకునేటప్పుడు ప్రతి కమాండ్ను, అందులోని ఆప్షన్స్ను బట్టీ పట్టాల్సిన అవసరం అస్సలు లేదు. ఒక ప్రొఫెషనల్ డెవలపర్ అయినా సరే, అన్నీ గుర్తుపెట్టుకోలేరు. అందుకే మనకు ఏ కమాండ్ గురించి డౌట్ వచ్చినా, టెర్మినల్ లోనే దాని పూర్తి వివరాలు తెలుసుకునే అద్భుతమైన సదుపాయం ఉంది.
కమాండ్స్ గురించి తెలుసుకోవడానికి లైనక్స్లో ప్రధానంగా 3 పద్ధతులు ఉన్నాయి. అవేంటో వివరంగా చూద్దాం:
1. --help ఫ్లాగ్ (క్విక్ గైడ్)
మీకు ఒక కమాండ్ తెలుసు, కానీ దాన్ని ఎలా వాడాలో లేదా అందులో ఏయే ఆప్షన్స్ ఉన్నాయో త్వరగా చూసుకోవాలి అనుకుంటే ఇది వాడాలి. ఇది చాలా వరకు అన్ని ఎక్స్టర్నల్ కమాండ్స్కు పనిచేస్తుంది.
ఎలా వాడాలి: కమాండ్ పేరు టైప్ చేసి, పక్కన ఒక స్పేస్ ఇచ్చి
--helpఅని టైప్ చేయాలి.
ఉదాహరణ:
ls --help(ఇలా టైప్ చేస్తే
lsకమాండ్ను ఏయే విధాలుగా వాడొచ్చో ఒక చిన్న లిస్ట్ వస్తుంది.)మరొక ఉదాహరణ:
mkdir --help
2. help కమాండ్ (Shell Built-in కమాండ్స్ కోసం)
లైనక్స్లో కొన్ని కమాండ్స్ టెర్మినల్ (BASH Shell) లోనే అంతర్గతంగా కలిసి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు cd, pwd, echo లాంటివి. వీటికి పైన చెప్పిన --help పనిచేయకపోవచ్చు. అటువంటి వాటి కోసం ఈ help కమాండ్ వాడాలి.
ఎలా వాడాలి: ముందు
helpఅని టైప్ చేసి, స్పేస్ ఇచ్చి మీకు కావాల్సిన కమాండ్ పేరు ఇవ్వాలి.
ఉదాహరణ:
help cd(ఇలా చేస్తే
cdకమాండ్ ఎలా వాడాలో వివరాలు వస్తాయి.)మరొక ఉదాహరణ:
help pwd
3. man కమాండ్ (మాస్టర్ మాన్యువల్ 📖)
man అంటే Manual. ఒక కమాండ్ గురించి ఏ-టు-జెడ్ (A-Z) పూర్తి వివరాలు, అది ఎందుకు తయారు చేశారు, అందులో ఉన్న ప్రతి చిన్న ఆప్షన్ ఏంటి అని ఒక పుస్తకంలా చదవాలి అనుకుంటే ఇది బెస్ట్ ఆప్షన్.
ఎలా వాడాలి:
manఅని టైప్ చేసి, స్పేస్ ఇచ్చి కమాండ్ పేరు ఇవ్వాలి.
ఉదాహరణ:
man cp(ఇది కాపీ కమాండ్ గురించి పూర్తి మాన్యువల్ పేజీని ఓపెన్ చేస్తుంది.)
గమనిక: మాన్యువల్ పేజీ ఓపెన్ అయ్యాక, పైకి కిందకి వెళ్లడానికి కీబోర్డ్ లోని 'Up' మరియు 'Down' ఆరో కీస్ వాడాలి. అందులోంచి బయటకు రావడానికి
q(quit) ప్రెస్ చేయాలి.
💡 సింపుల్ సమ్మరీ:
| మీకు ఏం కావాలి? | ఏది వాడాలి? | ఉదాహరణ |
| షార్ట్కట్గా ఆప్షన్స్ చూడటానికి | --help | rm --help |
cd, pwd లాంటి బేసిక్ కమాండ్స్ కోసం | help | help cd |
| పూర్తి వివరాలతో కూడిన మాన్యువల్ కోసం | man | man grep |
ఈసారి మీరు లైనక్స్ వాడుతున్నప్పుడు ఏదైనా కమాండ్ మర్చిపోతే గూగుల్ చేయాల్సిన పనిలేదు, ఈ మూడింటిలో ఒకటి వాడి చూడండి!
💡 ముగింపు
చూశారుగా! టెర్మినల్ అంటే భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ 20 కమాండ్స్ తో మొదలుపెట్టండి, కొద్ది రోజుల్లోనే మీ కీబోర్డ్ మీద మీ వేళ్లు మ్యాజిక్ చేయడం మీరే చూస్తారు. ఇంకెందుకు ఆలస్యం? మీ సిస్టమ్లో టెర్మినల్ ఓపెన్ చేసి ఈ కమాండ్స్ ప్రాక్టీస్ చేయండి.
Happy Coding! 🚀